middenenoosteuropa_s

Midden- en Oost-Europa

Geen gebied in Europa heeft de afgelopen jaren zulke veranderingen meegemaakt als het midden en oosten van ons continent. Tot 1989 lag het gebied achter het IJzeren Gordijn, waar de Sovjet-Unie de lakens uitdeelde. Daarna werden Midden- en Oost-Europa deel van de vrije wereld. Deze overgang had immense gevolgen voor economie en samenleving, maar ook voor de geografie van het gebied. Regionale verschillen in welvaart werden veel groter en steden ondergingen metamorfoses. Er kwamen talrijke landen en grenzen bij. Dit boek analyseert de recente sociaal-, politiek- en economisch-geografische veranderingen van Midden- en Oost-Europa.

Inhoudsopgave

1 DE VERSCHEIDENHEID VAN MIDDEN- EN OOST-EUROPA
1.1 Op zoek naar de grenzen van Midden- en Oost-Europa
1.2 Culturele verscheidenheid
1.3 Fysisch-geografische verschillen
1.4 Regionale sociaal-economische verschillen

2 GEOGRAFISCHE GESCHIEDENIS TOT DE SOVJETISERING
2.1 Volksverhuizingen
2.2 Duitse Oostkolonisatie
2.3 Lijfeigenschap en Gutsherrschaft
2.4 Multinationalisme
2.5 Nationalisme
2.6 Het interbellum
2.7 De Tweede Wereldoorlog

3 HET COMMUNISTISCHE TIJDPERK
3.1 Sovjetisering van de door de Russen veroverde regio
3.2 Ideologisch fundament
3.3 De theorie van de planeconomie
3.4 De praktijk van de planeconomie
3.5 Winnaars en verliezers
3.6 Verschillen binnen het Oostblok
3.7 Stedelijke ontwikkelingen
3.8 Landbouw: ‘vrijwillige’ collectivisatie
3.9 Natuurlijke bevolkingsontwikkeling en toerisme
3.10 Omwenteling: Gorbatsjov als tovenaarsleerling

4 EEN NIEUWE POLITIEK-GEOGRAFISCHE KAART
4.1 Nieuwe staten, nieuwe grenzen
4.2 Migratie: van Aussiedler naar tijdelijke arbeidsmigranten
4.3 Politieke transformaties: een chaotisch verloop
4.4 Naties, nationale identiteiten en natievorming
4.5 Minderheden en buurlanden
Om verder te lezen
Kader 4.1 Studenten in verzet
Kader 4.2 Transnistrië als pseudo-staat

5 ECONOMISCHE TRANSITIE: ZOEKEN NAAR DE JUISTE WEG
5.1 Snel of langzaam hervormen? Twee sleuteldocumenten
5.2 Privatisering van de economie
5.3 Economische groei: een sterk wisselend beeld
5.4 Directe Buitenlandse Investeringen
5.5 Handel: dalende tekorten
5.6 Welvaart en inkomens
5.7 De toetreding tot de EU en de financiële crisis
5.8 Conclusie: balans van twintig jaar hervormingen
Om verder te lezen
Kader 5.1 Extra doden door privatisering
Kader 5.2 Automobielindustrie: steeds meer regionale inbedding
Kader 5.3 Danish Design – Made in Poland: de Poolse meubelindustrie
Kader 5.4 Salarissen in Polen

6 STAD EN LAND
6.1 Stedelijke ontwikkelingen
6.2 Landbouw: een duale structuur
6.3 Rurale en regionale ontwikkeling
Om verder te lezen
Kader 6.1 Over de toekomst van een ‘versteende herinnering’: de Schlossplatz in Berlijn
Kader 6.2 Leipzig: wisselend fortuin
Kader 6.3 Mecklenburg-Vorpommern: perifeer gebied droomt van nieuwe Hanzetijd

7 MOBILITEIT: MIGRATIE EN TOERISME
7.1 Arbeidsmigranten uit de nieuwe lidstaten
7.2 Een uitgestelde tweede demografische revolutie
7.3 Toerisme: Oost-Europeanen zijn bezig met inhaalslag
Om verder te lezen
Kader 7.2 Toerisme in Montenegro: goede bedoelingen, harde realiteit
Kader 7.3 Sziget: een succesvol festival op een eiland

8 DE VERSPLINTERING VAN JOEGOSLAVIË
8.1 Een beladen historische erfenis
8.2 De conflicten en de gevolgen
8.3 De rol van de internationale gemeenschap: ‘faking democracy’?
8.4 Bosnië-Herzegovina: hoe verder na Dayton?
8.5 Kosovo: een betwiste staat met legio problemen
8.6 Macedonië: land uit de wachtkamer?
8.7 Toekomstbeeld: tussen Europeanisering en Balkanisering
Om verder te lezen
Kader 8.1 Voetbal is oorlog
Kader 8.2 EU RED: economische samenwerking moet etnische barrières slechten
Kader 8.3 Kosovaarse Serviërs als intern ontheemden in Servië

9 ESTLAND: DE METAMORFOSE VAN EEN SOVJET-UNIE KOLONIE
9.1 Wisselend fortuin
9.2 Een draconische hervorming van de nationale economie
9.3 Regionale planning en ongelijkheid
9.4 Ida-Virumaa: een geïndustrialiseerd ‘tussengebied’
9.5 De regio Tallinn: het Estische kerngebied
9.6 Een terugblik: de prijs van de vrijheid
Om verder te lezen
Kader 9.1 De Estische kroon: doorslaand succes na aanvankelijke scepsis
Kader 9.2 De landbouw krabbelt weer overeind

10 EPILOOG: DE STADSBRUGGEN IN GÖRLITZ

Literatuur

Register