omslag_europa_geo_212x300

Europa: een nieuwe geografie

Europa kent een bonte verscheidenheid aan landschappen en culturen. Van drukke wereldsteden tot ontvolkte randgebieden, van welvarende regio’s tot verarmde industriegebieden en van imponerende hooggebergten tot eindeloze laagvlakten. Slechts een enkeling voelt zich in de eerste plaats Europeaan: de nationale en regionale hartstochten blijven sterk. In Oost-Europa kwamen er talrijke landen en grenzen bij, in West-Europa liggen regio’s waar grotere of kleinere groepen bewoners dromen van (meer) autonomie. Zuid- en Noord-Europa zijn verdeeld over de euro en het financiële beleid, en over het migratievraagstuk. Ook binnen Zuid en Noord is er geen eenstemmigheid: Europa spreekt met veel stemmen. Maar er zijn ook samenbindende krachten. Zo subsidieert de Europese Unie infrastructurele netwerken en de economische ontwikkeling in achterblijvende regio’s. Meer dan ooit zijn historische steden in heel Europa de bestemming geworden van city trips. Dit boek biedt een geografische inleiding tot Europa. Hoe is de fysisch-geografische opbouw van het continent? Welke sociaal-ruimtelijke ontwikkelingen doen zich voor? Hoe verandert de rol van overheden in de aanpak van problemen en wat is de inbreng van lokale initiatieven? Hoe zijn steden en regio’s vervlochten in Europese en mondiale netwerken? Tal van kaarten en foto’s in kleur verhelderen de tekst.  

Inhoudsopgave

INLEIDING: EEN WEGWIJZER EN PLAATSBEPALING

1 EUROPA: EEN PANORAMA
1.1 Op zoek naar verschillen binnen Europa
1.2 Europa als ontvanger en verspreider van innovaties
1.3 Europese integratie: met horten en stoten
1.4 Ruimtelijke verschillen in welvaart en economie
1.5 Nog steeds een grootmacht?
1.6 Balans

2 DE NATUURLIJKE OMGEVING: FYSISCHE GEOGRAFIE
2.1 Geologie en geomorfologie
2.2 Natuurlijke hulpbronnen: delfstoffen
2.3 Natuurlijke gevaren
2.4 Rivieren en hun stroomgebieden
2.5 Bodem: van vele kanten bedreigd
2.6 Klimaat en klimaatverandering

3 LANDELIJKE GEBIEDEN: LANDBOUW, LANDBOUWBELEID EN CULTUURLANDSCHAPPEN
3.1 Landbouw aan de rand van het suburbane landelijk gebied
3.2 Een ongelijk speelveld: perifere landelijke gebieden
3.3 Nationaal beleid: de tijden zijn veranderd
3.4 Het Europese landbouwbeleid
3.5 Landbouw in het voormalige communistische Mecklenburg-Vorpommern en Polen
3.6 Landbouw en cultuurlandschappen

4 INFRASTRUCTUUR: HOOPVOLLE VERWACHTINGEN, GEVREESDE EFFECTEN
4.1 De Romeinen wisten het al
4.2 Waar water is, is een weg
4.3 De ijzeren baan: infrastructuur van nationaal belang
4.4 Deense bruggen: van een nationaal naar een Europees kader
4.5 Europees infrastructureel beleid
4.6 Veranderingen op komst?

5 INDUSTRIE, INNOVATIE EN REGIONALE ONTWIKKELING
5.1 Van Black Country tot Rustbelt
5.2 Dynamiek in de auto-industrie
5.3 Innovatie en slimme specialisatie
5.4 Afsluiting: een nieuwe industriële revolutie?

6 DE STAD IN DE WERELD: NETWERKEN EN DIENSTEN
6.1 Urbanisatie, de-urbanisatie, re-urbanisatie
6.2 Liverpool I: voorzichtig herstel
6.3 Wat zijn diensten en waarom worden ze steeds belangrijker?
6.4 Diensten en de stad I: de centrale plaats
6.5 Diensten en de stad II: de netwerkstad
6.6 World cities en global cities
6.7 Op macroniveau: stedelijk bestuur in een competitieve wereld

7 STEDEN: DE VELE WERELDEN VAN DE STAD
7.1 Op mesoniveau: stations, vliegvelden en havens
7.2 Op mesoniveau: vormgevers van (hoofd)stedelijke landschappen
7.3 Op microniveau: buurten en wijken
7.4 Op microniveau: veranderingen in hoogbouwwijken
7.5 Denken over de ideale stad(swijk)

8 TOERISME: ECONOMISCHE PIJLER, MAAR OOK EEN MIXED BLESSING
8.1 Op zoek naar patronen: bestemmingen
8.2 Op zoek naar patronen: verplaatsingen en verbindingen
8.3 Plaatsen en regio’s: effecten van toerisme

9 BEVOLKINGSONTWIKKELINGEN: OP WEG NAAR KRIMP
9.1 De eerste en tweede demografische transitie
9.2 Regionale verschillen in geboorte en sterfte
9.3 Migratie: een verschijnsel van alle tijden en plaatsen
9.4 Vele soorten migranten
9.5 Migranten in de samenleving: geen warm welkom
9.6 Migratiebeleid: toon en inhoud veranderen voortdurend

10 STATEN EN NATIES: POLITIEKE EN CULTURELE GRENZEN VALLEN NIET SAMEN
10.1 Naties, staten en natievorming
10.2 De macht van staten: despotisch-infrastructureel en centraal-decentraal
10.3 In West-Europa: Frankrijk en Italië
10.4 Midden- en Oost-Europa: een wirwar van nationale groepen
10.5 De Europese Unie en de toekomst van natiestaten

BIJLAGE: DE VERANDERENDE STAATKUNDIGE KAART VAN EUROPA (1815-2015)

REGISTER